Cmentarz wojenny nr 190 w Janowicach został zaprojektowany przez Heinricha Scholza na planie prostokąta z niszą w tylnej ścianie ogrodzenia, która stanowi miejsce dla pomnika centralnego cofniętego wobec rzędów mogił. Od frontu ogrodzony jest płotem z kamiennymi słupami pomiędzy którymi znajduje się metalowa krata, od strony wschodniej, północnej i zachodniej ogrodzenie stanowi mur z łamanego kamienia. Pomnik centralny to przepiękna ściana kamienna, na której na delikatnie wysuniętym z niej krzyżu rozpościera się olbrzymia figura Chrystusa. Po obu stronach figury, na wysokości stóp Chrystusa umieszczono inskrypcję *:
W nieśmiertelność wiodą wiernych wrota śmierci.
Szczęśliwi żegnają nas, w których dojrzewa ich ofiara.
Na cmentarzu w Janowicach spoczywa 130 żołnierzy
- 114 armii austro-węgierskiej
- 16 armii rosyjskiej
Spośród pochowanych zidentyfikowano 105 żołnierzy. Zostali oni pochowani w trzech rzędach mogił, przy czym przed samym pomnikiem znajduje się siedem grobów oficerskich, które zostały wyróżnione również wyższymi żeliwnymi krzyżami.
W dziele Brocha i Hauptmanna czytamy, iż efekt architektoniczny nekropolii wspomogły również
symetrycznie i oszczędnie posadzone drzewa i żywopłoty.
Nie dotrwały one do naszych czasów, ale na fotografiach z końca lat 80 XX wieku widać nieliczne drzewa, zaś na zdjęciach z AN w Krakowie widać wyraźnie zrealizowane nasadzenia drzew.
Czytając opis cmentarza w dziele Brocha i Hauptmanna, oraz oglądając zdjęcia z okresu powstania nekropolii, zachowane w Archiwum Narodowym w Krakowie możemy bez trudu wyobrazić sobie jak po zakończeniu wojny majestatycznie górował on i jasna figura Chrystusa nad otoczeniem. Jakież musiał robić wrażenie swoją monumentalnością, prostotą, a jednocześnie kunsztem projektu i wykonania. Obecnie niknie on w środkowej części cmentarza komunalnego, zasłonięty częściowo kaplicą cmentarną, ale gdy wejdziemy na jego teren robi niesamowite wrażenie, a stojąc u stóp Chrystusa mimowolnie pochylamy głowę przed jego majestatem.
* Cytat z Rudolf Broch i Hans Hauptmann, „Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914–1915” w przekładzie Henryka Sznytki
Obecny wygląd cmentarza to efekt kilu remontów jakie przeszła ta nekropolia. Projektując cmentarz i budując go nie zakładano zapewne, że nad nim zostanie utworzony cmentarz komunalny, a tym bardziej, że w wyniku jego utworzenia zostanie zasypany mur za Chrystusem aż po sam szczyt bez jego zabezpieczenia i wzmocnienia. Spowodowało to szereg problemów w pracach remontowych i wymagało sporych nakładów pracy i finansów, by ścianę utrzymać w jej pierwotnym stanie. Pierwszy duży remont przeprowadził ś.p. pan Tadeusz Knapik około roku 2000, następnie w 2020 roku odbyła się renowacja pomnika głównego i jego konserwacja, a w 2022 przeprowadzono remont polegający na odkopaniu ściany, wzmocnieniu jej konstrukcji i ponownym zasypaniu. Jak wielkie to było wyzwanie wystarczy popatrzeć na poniższe zdjęcia udostępnione mi przez Krzysztofa Gardułę, pokazujące stan ściany przed jej remontem.
Szukając informacji i materiałów do wpisu znalazłem na forum austro-wegry.eu bardzo ciekawą wzmiankę o jednym z twórców Oddziału Grobów Wojennych – Rudolfie Lesieckim. Ten artysta rzeźbiarz, o akademickim wykształceniu (studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie) działał na terenie Oddziału Porządkowania Pól Bitewnych nr VI z siedzibą w Tuchowie, a w okręgu tym głównym projektantem był Heinrich Scholz. W AN w Krakowie zachował się dokument informujący, iż Rudolf Lesiecki po urlopie w kwietniu 1917 roku miał stawić się w Janowicach do pracy przy pomniku. Ciekawych odsyłam do w/w wpisu.
Na cmentarzu wojennym nr 190 w Janowicach znajduje się również mogiła żołnierzy polskich poległych we wrześniu 1939 roku.
Cmentarz wojenny nr 190 w Janowicach czerwiec 2024.
Cmentarz wojenny nr 190 w Janowicach na zdjęciach autorstwa pana Ryszarda Zaklukiewicza – druga połowa lat 80 XX wieku (skan z klisz w moich zbiorach).
Cmentarz wojenny nr 190 w Janowicach na zdjęciach zachowanych w Archiwum Narodowym w Krakowie.
Współrzędne GPS
49.892321177150706, 20.861417683857855